Opzoektips

Opzoektips

Er bestaan verschillende manieren om onderzoek te doen naar je familie. Daarbij is het wel belangrijk om te weten dat niet alle historische bronnen bewaard zijn gebleven. Zo zijn de archieven van de Red Star Line rederij, waaronder de passagierslijsten van mensen die vanuit Antwerpen naar Amerika vertrokken, verloren gegaan.  

Ook wanneer je meer wilt weten over recente migratie naar België, geven we enkele tips voor je zoektocht binnen de familie of zelfs over de grens. Houd er daarbij rekening mee dat overheidsarchieven met persoonsgevoelige informatie vaak pas 100 jaar na datum vrij toegankelijk zijn. 

Bronnen in het museum en online

Op het Upper Deck, op de eerste verdieping van het museum, staan enkele opzoekcomputers ter beschikking van bezoekers. Daarop bieden we vier belangrijke historische bronnen aan om je te helpen bij je zoektocht. Deze bronnen zijn ook thuis raadpleegbaar, maar in het Red Star Line Museum krijg je voor sommige bronnen volledige en gratis toegang.  

• Ancestry  
  Een uitstekend startpunt voor je zoektocht. In het Red Star Line Museum heb je volledige, gratis toegang tot de uitgebreide database van Ancestry, die miljoenen historische gegevens bevat, inclusief passagierslijsten. Gebruik de filter ‘Immigration & Travel’ voor de beste resultaten. Opgelet: Ancestry is enkel in het Red Star Line Museum gratis te gebruiken, anders heb je een (betalend) account nodig. Ancestry biedt nieuwe gebruikers wel een gratis proefaanbod van 14 dagen.  

• Ellis Island  
  Voor passagiers die aankwamen op Ellis Island, New York (vanaf 1892).  
  Houd er rekening mee dat een account vereist is om alle details te bekijken, inclusief de originele passagierslijsten.  

• Familiekunde Vlaanderen  
  Voor informatie over Belgische emigranten.  

• CEMLA (Centro de Estudios Migratorios Latinoamericanos)   
  Voor informatie over passagiers die in Buenos Aires aankwamen en van daaruit eventueel verder reisden in Zuid-Amerika.  

Online bronnen

Deze bronnen kan je gemakkelijk van thuis uit raadplegen.  

• Family Search   
  Hier vind je, net als bij Ancestry, de passagierslijsten van alle Noord-Amerikaanse havens in de Verenigde Staten en Canada. Je vindt er ook documenten over de aanvraag om Amerikaans burger te worden, informatie uit bevolkingstellingen, registratiekaarten voor het Amerikaanse leger … waaruit je nog veel meer informatie kan vinden over iemands leven in Amerika.  

• The Ellis Island Oral History Project 
  Hier kun je op naam en herkomstland zoeken naar passagiers en personeelsleden die in de periode 1892-1976 via Ellis Island naar de Verenigde Staten reisden. De Ellis Island Foundation verzamelde deze interviews vanaf de jaren 1970. Je moet een account aanmaken om de interviews te raadplegen. Er is afwisselend een transcript of audio van het interview bewaard. 

Online handleidingen

• Familiegeschiedenis.be helpt je stap voor stap op weg in de zoektocht naar je familiegeschiedenis. Je vindt er onder meer een handig stappenplan en een bronnenoverzicht. Je leest hier ook inspirerende verhalen van anderen die op zoek gingen naar gemigreerde voorouders, waaronder in de Verenigde Staten, Centraal-Amerika en Marokko. 

• Het Algemeen Rijksarchief (ARA) bewaart de individuele Vreemdelingendossiers van personen die tussen 1836-1959 naar België kwamen. Afhankelijk van de datering en je verwantschap met de persoon in kwestie is het dossier enkel toegankelijk na schriftelijke toestemming. Praktische zoektips van hun archivaris vind je op Familiegeschiedenis.be. 

• De webexpo Migratie in het naoorlogse België (1944-1980) van het ARA vertelt de recente geschiedenis van het vreemdelingenbeleid aan de hand van voorbeelden van beleidsstukken en individuele vreemdelingendossiers. 

• Het FelixArchief bundelt alle nuttige bronnen over migratie in Antwerpen. Je vindt hier onder meer toegang tot individuele vreemdelingendossiers (1840-1930) van personen die zich in Antwerpen (en districten) bij de vreemdelingenpolitie meldden en enkele inschrijvingsregisters van logementshuizen. Afhankelijk van de datering zijn de individuele vreemdelingendossiers (nog) niet openbaar. 

• Het Nederlandse Centrum voor Familiegeschiedenis (CBG). Je vindt hier praktische aandachtspunten op vlak van taal- en schrijfwijze, naamgevingstradities en bronmateriaal in de betreffende herkomstlanden. 

• Het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenisbewaart ook archieven van zelforganisaties en samenwerkingen van migranten en vluchtelingen in naoorlogs België. Een overzicht vind je in een artikel van hun archivaris in het tijdschrift Brood en Rozen  (2023/3). 

Offline bronnen

Ook lokale stads- en gemeentearchieven kunnen relevante informatie bevatten, zoals bevolkingsregisters, verblijfsdocumenten of woonadressen. Voor oudere generaties kunnen ook kerkelijke registers (doop, huwelijk, overlijden) een interessante bron zijn. 

Zoektips

• Wees creatief: schrijf de naam van de persoon die je zoekt op zoveel mogelijk manieren. Amerikaanse ambtenaren in de aankomsthavens waren niet altijd vertrouwd met de buitenlandse namen en schreven al eens iets verkeerd. Bovendien namen veel mensen een andere naam aan in Amerika, zowel een voornaam of achternaam kan veranderd zijn. Een ‘Frans’ werd bijvoorbeeld vaak ‘Frank’. Een ‘Van den Broeck’ werd ‘Vandenbroeck’, enzovoort.  

• Als je op zoek bent naar een vrouwelijk familielid, zoek dan zowel op meisjesnaam als op de naam van haar echtgenoot. Als een heel gezin naar Amerika voer, kreeg de vrouw ook meestal de achternaam van haar man, hoewel dat in België niet de gewoonte was. Op de passagierslijsten staan de mensen die samen reisden bij elkaar. 

• Wees specifiek: gebruik zoveel mogelijk gedetailleerde informatie. Als je een geboortejaar kent, voeg dit dan toe aan je zoekopdracht. Voer ook een marge in, omdat geboortejaren niet altijd correct werden genoteerd.   

• Zoek op bijnamen: overweeg om te zoeken naar bekende bijnamen.  

• Lees enkele onderzoekspublicaties over de periode waarin jouw voorouders migreerden. Wellicht vind je achterin bij de bronnenlijst archiefmateriaal dat toegankelijk is in een lokaal archief. Denk voor recente migratie naar België bijvoorbeeld aan het boek van Tom Naegels, Nieuw België. Een migratiegeschiedenis (2021). Voor de periode van de Red Star Line rederij kan je starten met de algemene catalogus van het museum: Vervoort, Robert; Feys, Torsten; Southwick, Richard. Red Star Line Antwerpen, 1873 –1934. (2013) 

• Laat je inspireren door non-fictie boeken en memories van tijdgenoten van je voorouders om een indruk te krijgen van de overheden of (hulp)organisaties waarmee zij bij hun vertrek en aankomst in contact kwamen. Misschien bewaren zij nog archieven. Denk bij recente migratie naar België bijvoorbeeld aan de sociaal-culturele organisatie VOEM, wiens archief bewaard is in het Amsab-ISG in Gent. Of lees het boek Naar jouw Amerika en terug: brief voor Anna (Debaere Peter; Debaere, Steven; 2022), waarin de auteurs het levensverhaal van hun grootmoeder reconstrueren. 

• Durf het gesprek aan te gaan met familieleden of naasten die misschien meer weten over de migratie van jouw voorouders. Weet je niet direct welke vragen belangrijk zijn of wil je ook interviews opnemen, bekijk dan eens het vormingsaanbod en de inspirerende praktijken met mondelinge geschiedenis (oral history) op de website van het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed FARO..