Het Red Star Line Museum verzamelt al jaren persoonlijke verhalen over migratie. Taal en migratie gaan hand in hand: mensen proberen hun thuistaal te bewaren, leren de taal van hun nieuwe toekomst en vertalen voor hun ouders of kinderen. De uiteenlopende ervaringen rond taal, staan centraal in de tentoonstelling.
Taal gaat niet alleen over communicatie, maar ook over herinnering, heimwee en identiteit. Een nieuwe plek en taal kunnen namelijk een impact hebben op de identiteit. Zowel vroeger als nu passen mensen bijvoorbeeld hun naam of schrijfwijze ervan aan om beter in de nieuwe samenleving te passen. Hoe ver gaan mensen om te integreren? Wie ben je met een nieuwe naam?
Het project
Binnen het participatief project 'taal & migratie' trok het Red Star Line Museum twee jaar de stad in op zoek naar de rol van taal in migratie. 2024 stond in teken van verkenning en onderzoek, netwerking en prospectie. In 2025 ging de samenwerking met de kunsteducatieve organisatie Kunst in Zicht en verschillende taalgemeenschappen van start.
Inhoudelijk onderzoekt het museum samen met erfgoedgemeenschappen en kunstenaars volgende vragen:
- Wat is de taal van migratie?
- Vinden we woorden om te zeggen wie we zijn en waren?
- Kan je aarden in een nieuwe taal?
- In welke talen zijn mensen thuis?
- Welke moedertalen klinken in de stad en worden doorgegeven naar de volgende generaties?
- Vinden mensen elkaar in (nieuwe) woorden? Of juist niet? En hoe dan wel?
- Welke emotionele reis legt taal af?
- Hoe reflecteert taal de realiteit en de machtsverhoudingen rond migratie?
De tentoonstelling
De tentoonstelling groeit vanuit drie elementen:
- Historische en hedendaagse verhalen en collectiestukken uit onze verhalencollectie
- Kunstwerken die over taal en migratie doen reflecteren
- Open gesprekken en participatieve projecten in samenwerking met Kunst in Zicht
Voor de participatieve projecten werden drie kunstprojecten gedefinieerd, waarbij een kunstenaar bij een groep kinderen, jongeren of volwassenen aan de slag gaat met een specifiek aspect van taal.
Taalbarrières tussen generaties vertrekt vanuit het videowerk Mother Tongue (2002) van Zined Sedira. Een oma, dochter en kleindochter spreken met elkaar, elk in hun taal. Tussen twee opeenvolgende generaties gaat de communicatie vlot. Maar oma en kleindochter Sedira delen geen gemeenschappelijke taal en verstaan elkaar niet meer via woorden. Theatermaker Celia Fechas gaat met schoolkinderen in gesprek over welke taal ze thuis spreken, welke taal ze met hun grootouders spreken en wat ze begrijpen zonder woorden.
Theatermaker Ahilan Ratnamohan en artistiek onderzoeker Enrica Camporesi gaan met deelnemers op zoek naar een nieuwe pidgintaal: een taal die vertrekt vanuit wat mensen missen in het Nederlands. Welke woorden of uitdrukkingen bestaan wel in je thuistaal, maar niet in het Nederlands? Welke gevoelens kan je moeilijk vertalen? Misschien mis je zelfs een stukje grammatica of taallogica. Op basis van individuele gesprekken gaat een taalraad van mensen met meertalige achtergronden op zoek naar nieuwe woorden en structuren. Die vormen de basis van de nieuwe Antwerpse pidgintaal. Het museum omarmt dit bestaand project.
Woordkunstenaar Bumba werkt rond brieven aan taal. Ze haalt de inspiratie uit oude brieven en verhalen uit de museumcollectie: honderd jaar geleden al schreven migranten over hun omgang met taal. De taal die ze spreken, missen, leren of niet meer beheersen. Ze brengt die samen met recentere getuigenissen en organiseert workshops waarin NT2-klassen en andere groepen zelf een brief schrijven over hun gevoelens rond taal, in alle talen die ze kennen.
De tentoonstelling toont dat migratie en meertaligheid normaal zijn, en deel uitmaken van het dagelijks leven. Voor sommige bezoekers zullen verhalen herkenbaar zijn. Voor anderen biedt de tentoonstelling een inkijk in ervaringen die ze minder goed kennen. Nieuwe taalervaringen kunnen mooi en verrijkend zijn. Soms zijn ze ook moeilijk en pijnlijker. Achter de vele persoonlijke verhalen schuilt een veel breder universeel verhaal van identiteit, samenleven en verbinding.
